δημόσια/ιδιωτική σφαίρα

Μετά από πολλά χρόνια έγινε στην πλατεία του χωριού μετα-γαμήλιο γλέντι.

Λέτε να γίνει μόδα;

"οι χωριανικοί άνθρωποι"

ό,τι διάβασα από το βιβλίο του Σωτήρη Δημητρίου* "Σαν το λίγο το νερό" 
 (εκδ. ελληνικά γράμματα):

 "Η ευχαρίστησή τους ήταν κυρίως αυτή που αντλούσαν απ' τους συγχωριανούς τους και πρωτίστως απ' τον γλωσσικό τους τρόπο".

"Το θετικό παρανόμι ήταν σπάνιο και αποτελούσε μεγάλη τιμή".

"Κέντρο της ζωής τους ήταν ο συγχωριανός και ο κοντοχωριανός τους."

"Η πρώτη κουβέντα γνωριμίας ήταν για την καταγωγή. Πούθ' είσαι, ποιονού είσαι τι φαμίλια έχεις."

"Ήξεραν να πενθούν γι' αυτό ήξεραν και να χαίρονται, ήξεραν να μοιριολογούν γι' αυτό και τραγουδούσαν" / "Στις μεγαλουπόλεις ο θάνατος είναι [...] κοντά αλλά ταυτόχρονα τοποθετημένος πολύ μακριά, σχεδόν ανύπαρκτος".

"Ο γάμος στον τόπο μου σήμερα είναι ένα κράμα εμπορίου και επιδείξεως. Όταν δε πρωτοχορεύει ο γαμπρός ή η νύφη, συναθροίζονται ανταγωνιστικά στην πίστα όσο πιο πολλοί συγγενείς τους γίνεται και χτυπούν παλαμάκια".

"Δεν ένιωθαν οι άνθρωποι την ανάγκη να ταξιδέψουν". / "Εντούτοις τα γειτονικά συγγενή χωριά ήταν εξαίσιοι τόποι ταξιδιών."

"Οι διαφορές από χωριό σε χωριό ήταν ανεξάντλητες αλλά και μόλις διακριτές".

"Άρχισαν τα άτομα να θέλουν να διακριθούν, να κάνουν περιουσίες και περίβλεπτα σπίτια, να ξεχωρίσουν, να φανούν".

"Σιγά σιγά λυνόταν ο κόμπος των προσώπων [του δικτύου συνοχής της κοινότητας] προς τα πάνω και άρχισαν να φαίνονται τα άτομα".

"Η γιορτή των γενεθλίων του ατόμου [...] στα χωριά δεν υπήρχε..."

"...η μοναδική ιδιότητα του ανθρώπου [...] είναι πλέον η αγοραστική ιδιότητα..."

"Η σχέση πλέον με την φύση έγινε άκρως ετεροβαρής, εκμεταλλευτική, λεηλατική σχεδόν".

"Ακόμα και στα παιδιά η έκπληξη θάμπωσε. ίσως και από την πληθύ πραγμάτων και θεαμάτων."

"Οι γυναίκες γεννούν πλέον με ραντεβού".

"Η τελετή της βαφτίσεως [γίνεται] μέσα σε μια παράκρουση επιδείξεως".

"Η ολοκληρωτική προσήλωση των γονιών στα παιδιά τους τους οδήγησε στην αδιαφορία -μην πω στην χαιρεκακία- για τα άλλα παιδιά". / "παθολογική φιλαυτία"

"Το μοντέλο των μεγαλουπόλεων είχε διοχετευθεί μέσω της τηλεόρασης και στις μικρές πόλεις".

"Ακόμα και τα γενέθλια των παιδιών τα έκαναν έξω απ' τα σπίτια τους, σε μαγαζιά. Τα σπίτια είχαν γίνει πια αμυντικά καταφύγια και αναχωρητήρια, εν εντιθέσει με τη μοναστηρόσπιτα του χωριού."

"Το βάρος που απίθωναν στους ώμους των παιδιών τους οι άνθρωποι ήταν τεράστιο. Πάση θυσία να ξεχωρίσουν, να λάψουν, να τους δικαιώσουν."

_________________________

* Η γλώσσα του Σωτήρη Δημητρίου και η τόλμη του να γράψει σε ντοπιολαλιά τον έκαναν πασίγνωστο τα τελευταία χρόνια. Η διαφορετική οπτική γωνία με την οποία βλέπει τα πράγματα ξεφεύγει από τη στεγνή λαογραφική ή ηθογραφική. Το κοινωνικό του σχόλιο και η πολιτική διάσταση των πραγμάτων δεν υποννούνται, δηλώνουν φανερά την ιδεολογική του κατεύθυνση, με την οποία δεν είναι απαραίτητο να συμφωνήσει κανείς.

υπήρξαμε και μεις πρόσφυγες

οι καταδιωκόμενοι

Κατακαλόκαιρο του 1947.
Κουβαλούσαμε τα στάρια. Τα μισά είχαμε μαζέψει, όταν «μας σήκωσαν» απ’ το χωριό. Έπρεπε να φύγουμε. Τα άλλα μισά τα φτιάσαμε θημωνιές απόξω απ’ το Ζαΐμι. Διαταγή: «Θα θύβγετε. Ό,τι μπορείτε πάρτε». Μωρά στην αγκαλιά. Όλο το σπίτι σε ένα αμάξι (κάρο): φασόλια, αλεύρι. Κι ό,τι δε χωρούσε σε ένα σεντούκι να τα παραχώσουμε.
Όλο το χωριό φορτωμένο να παίρνει δρόμο. Πίσω φαίνονταν φωτιές να καίνε αποθήκες με τριφύλλια. «Πώπώ, έβαλαν φωτιά το μαντρί, καίεται!» Και βλέπαμε ως κάτω…
Γυναίκες να ψάχνουν γάλα να δώσουν στα μωρά τους. Σκέφτηκαν ακόμα και να τα πετάξουν εξαμηνίτικα στο ποτάμι, όπως πετούσαν τα κουτάβια. Οι γέροι έφτασαν στα πρώτα χωριά το βράδυ, φέρνοντας τις αγελάδες κι οι έφηβοι τσομπάνηδες τα πρόβατα «από κοντά». Κάποιοι πούλησαν τις γελάδες τους, «τι να τις κάναμε;». Ένα πεντακοσάρικο τις δυο.
Οικογένειες μοιρασμένες: Ζαΐμι, Νταούτι, Παλαμάς. Κι άλλοι/ες φευγάτοι στο βουνό, εμφύλιος πόλεμος. Άλλοι με το στρατό κι άλλοι/ες αντάρτες/ισσες. Θάνατοι πολλοί. Γάμος κανένας.
Δυο χρόνια μακριά από το χωριό. Σπίτια παρατημένα έγιναν στέγη μας κι η αλληλεγγύη των ανθρώπων που μας βάλανε ακόμα και στα σπίτια τους. «Τα ‘χαμαν πολύ καλά». Για βοήθεια λίγο αλεύρι. Ήρθαμε και μαζέψαμε τα καλαμπόκια, «μας έδιναν άδεια», αλλά να μείνουμε πίσω στο χωριό δεν μπορούσαμε.
Τη δεύτερη χρονιά δε σπείραμε.
Άνθρωποι πέθαναν, όταν ήμασταν «’σα κατ’», και δεν ήρθαμε να τους θάψουμε στο χωριό. Μετά από χρόνια φέραμε τα κόκαλά τους πίσω.
Κι όταν γυρίσαμε ήταν 1949, Πάσχα κοντά, ήρθαμε κι ουρλιάζαμε. Αγκαλιαστήκαμε και κλαίγαμε. Σπίτια χαλασμένα, άλλα καμένα. Άνθρωποι φυλακισμένοι, άλλοι σκοτωμένοι: «Στον άλλο κόσμο θα σμιχτούμε». Ξεπαραχώσαμε και βρήκαμε το σεντούκι με τα πράγματά μας.

Σελίδες της τοπικής ιστορίας μας θαμμένες μαζί με τις αναμνήσεις των ανθρώπων: «Να μη σώσουν να έρθουν τέτοια χρόνια…». Υπήρξαμε και μεις πρόσφυγες, που αφήσαμε τη γη μας χωρίς τη θέλησή μας, μ’ ένα φόβο πάνω από το κεφάλι μας. Τα ρεπορτάζ των ταλαιπωρημένων προσφύγων και τα ντοκιμαντέρ για κάποιους και κάποιες από μας δεν είναι μόνο μακρινές πραγματικότητες. Υπήρξαν βιώματα που εγγράφηκαν στη συλλογική αντι-μνήμη του χωριού μας. Σ’ αυτή τη μνήμη που δεν καταγράφεται ως η επίσημη ιστορία των σχολικών βιβλίων, αλλά αποτελεί στοιχείο της ταυτότητας αυτής της κοινότητας ανθρώπων. Γεγονότα που χάραξαν βαθιά σημάδια: δάκρυα, πόνος, αγωνία, φόβος, αλληλεγγύη, συντροφικότητα, κλάματα, εναγκαλιασμοί, πένθος, αίμα, χώμα, ξύλα, όπλα, χέρια, απογοήτευση, σκοτάδι, σιωπή, βήματα, κραυγές, δύναμη, αντοχή, μαχητικότητα, όνειρα, ελπίδες.

[το κείμενο δημοσιεύτηκε και στην εφημερίδα "Σέκλιζα", Γενάρης 2010, τ.3, σ.8]

οι σημαντικοί μας "άλλοι"

Κάτι μου θύμιζαν αυτά που διάβαζα*... Κάπου τα ήξερα εγώ αυτά...

Η ελλιπής διαφοροποίηση του ατομικού "Εγώ" από το συλλογικό "Εμείς" χαρακτηρίζει τα άτομα που διαμένουν σε χωριά στην περιφέρεια. Η αυτοαντίληψη των ατόμων διαμορφώνεται σε συνάρτηση με τις απόψεις που έχουν γι' αυτούς οι γείτονες ή οι χωριανοί, οι σημαντικοί "Άλλοι".

Τι θα πει το χωριό, βρε;
Όπως έκαναν οι άλλοι, θα κάνω κι εγώ...

"Κοινωνικοποιημένο" άτομο είναι εκείνο που η συμπεριφορά του αντιστοιχεί στις προσδοκίες και τα πρότυπα της κοινωνίας. "Κοινωνικοποιημένο" άτομο είναι το "προσαρμοσμένο" και συμβιβασμένο -στον κυρίαρχο λόγο- άτομο. Αυτός που "αποκλίνει" από τον κανόνα είναι ο "προβληματικός", ο "απροσάρμοστος", ο επικίνδυνος για την κοινωνική ασφάλεια.

Δεν είναι καιρός να δούμε τα πράγματα από μιαν άλλη οπτική, με μια άλλη "αισθητική", όπως αυτή που πρότεινε στα τέλη της δεκαετίας του 1920 ο M.Bakhtin;

Το "Εσύ" είναι το "Άλλο" μου "Εγώ" ...

* Μ.Δαφέρμος (2002). Η πολιτισμική-ιστορική θεωρία του Vygotsky. Αθήνα: Ατραπός

_______________

Λάβαμε κι ένα σκίτσο του Αρκά, ως σχόλιο, από τη "Μαφάλντα". Κάντε κλικ στην εικόνα!

Το κείμενο δημοσιεύτηκε (αναθεωρημένο) και στην εφημερίδα "Σέκλιζα", Αύγουστος 2009, τ.2, σ.8